Het Nationaal Automobiel Museum in Raamsdonkveer heeft een schitterende collectie historische automobielen. Het museum is tevens de plaats waar het museale benzinestation dat door de Hilversumse stadsarchitect Dudok is ontworpen, te vinden is.
Hilversum heeft, als bakermat waar alles begon, ook een band met Spijker automobielen, en ook daarvan staan een aantal schitterende modellen in het museum.
Die historische Spijker automobielen, daar zal ik binnenkort aandacht aan besteden, vandaag nemen we het Dudok Esso benzinestation onder de loep.
foto's / all pictures: © Jan Barnier
Willem Marinus Dudok ontwierp dit standaard tankstation in opdracht van Esso in 1953, er was behoefte aan een serie standaard gebouwen, flexibel in mogelijkheden en modern van uiterlijk.
Het ontwerp bestaat uit een V-vormig betonnen dak, rustend op twee poten in de knik. Onder dit dak staat een gemetselde kiosk met stalen ramen en stucwerk gevels.
De kiosk is in verschillende afmetingen gebouwd, waardoor hetzelfde basisontwerp in verschillende situaties dienst kon doen. Variėrend van een kleine kiosk van een 4-delige raampartij opzij en 5 voor, onder grote luifeloverstekken, tot een groot service- en doorsmeerstation met 8 ramen opzij en 12 voor. Het laatste type had onder het V-dak nauwelijks nog overstekken over. Bij elkaar zijn er zo'n 112 van gebouwd, waarvan de meeste alweer lang verdwenen zijn.
Als gevolg van verbreding van de A2 moest het station aan de afslag Vinkeveen verdwijnen. Door een reddingsactie kon het danig verpauperde gebouwtje in 1995 op een dieplader in zijn geheel naar het Autotron in Rosmalen worden overgebracht. Daar is het volledig gerestaureerd en deed tot voor kort dienst als ijssalon. Qua grootte is het een gemiddeld type, met zijn 7 ramen in de voor- en 8 in de zijgevel. Dit gebouw is recent verhuist naar Raamsdonkveer, waarvan het spectaculaire transport de landelijke media heeft gehaald. Naast het exemplaar van het Nationaal Automobiel Museum staat er nog een in Groningen aan de Turfsingel, in kleuren van de maatschappij "BIM".
Willem Marinus Dudok werd op 6 juli 1884 geboren in Amsterdam. Hij groeide op in een muzikaal gezin,en muziek zou ook altijd zijn hobby blijven.
Zelf vond hij dat muziek een inspiratiebron was voor zijn architectuur. Na zijn jeugd die hij in Amsterdam doorbracht, koos hij een opleiding die niet zo voor de hand lag. De opleiding aan de Koninklijke Militaire Academie was wel veelzijdig en van hoog niveau. Na enige jaren bij de verbindingsdienst werd hij overgeplaatst naar de Staf Der Genie in Amsterdam. Daar begon het echte bouwen van forten en kazernes. In 1909 kreeg hij zijn eerste opdracht voorde bouw van een tehuis.
De loopbaan van Dudok kwam in 1915 in een stroomversnelling door het verkrijgen van de functie van directeur publieke werken in Hilversum.
Aangetrokken door het feit dat er een nieuw raadhuis op stapel stond ging hij er energiek aan het werk.
De invloed van Dudok groeide snel. Ieder die enig idee van de tijdsgeest van toen had kan zich voorstellen hoeveel tegenwerking hij had om een zo (zelfs nu nog) modern ontwerp te maken. Slagvaardig (militaire opleiding?) overwon hij alle tegenstand en in 1924 keurde de gemeenteraad het ontwerp goed. De bouw begon in 1927 en op 31 juli 1931 werd het in gebruik genomen. Naast dit meesterwerk heeft Dudok met een groot aantal herkenbare gebouwen in Hilversum grote invloed op het stadsbeeld.
Niet alleen in Hilversum maar in het gehele land was Dudok een veelgevraagd architect. Hij ontwierp o.a. het Havengebouw in Amsterdam, de Beurs en de Bijenkorf in Rotterdam, de Schouwburg in Utrecht en het Raadhuis in Velsen. Een van zijn opvallendste werken is uiteraard het Raadhuis in Hilversum dat gebouwd werd van 1928-1931 en zijn hele oeuvre eigenlijk het beste karakteriseert. Hij ontwierp verder talloze villa's, monumenten (bijvoorbeeld op de Afsluitdijk) en de karakteristieke pompstations voor Esso, waarvan er slechts een bewaard is gebleven. In het buitenland ontwierp hij o.a. een studentenhuis in Parijs, een cultureel centrum in Bagdad en een bioscoopcomplex in Calcutta.
Dudok behoorde niet tot een bepaalde stroming maar stond open voor het beste wat de verschillende stromingen hem boden. In het Hilversumse Raadhuis is bijvoorbeeld onmiskenbaar de invloed van Frank Lloyd Wright zichtbaar. In eigen land werd dit door de critici niet altijd gewaardeerd maar in het buitenland wordt Dudok nog steeds gezien als de ideale samenvoeging van de Nederlandse architectuurstromingen uit het begin van de twintigste eeuw.
Het Busch miniatuurmodel in HO-schaal ( 1:87 ) bouwdoos
Busch scalemodel constructionkit in HO-scale
